Refah Partisi ve Doğru Yol Partisi, 1996 yılındaki seçimlerin ardından Refah-Yol Hükümeti olarak bilinen 54. Hükümeti kurdu. Bu hükümetin başkanlık görevine, Refah Partisi Genel Başkanı Necmettin Erbakan getirildi.

Dönemde yaşanan bazı gelişmeler neticesinde Sincan’da tankların yürütülmesi ve dönemin 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in Erbakan’a rejimle ilgili kaygılarını belirten bir mektup göndermesi, 28 Şubat 1997’de toplanan Milli Güvenlik Kurulu’nda (MGK) alınan kararlar ve uygulamaların “postmodern darbe” olarak nitelendirilen süreci başlatmasına zemin hazırladı.

Yıllar içerisinde Anayasa’da gerçekleştirilen değişikliklerle 28 Şubat darbesinin sorumlularının yargılanmasına olanak tanındı. Ülke genelinde 28 Şubat’ın sorumluları hakkında pek çok suç duyurusunda bulunuldu. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nın başlattığı soruşturmalar sonucunda ilk operasyon 12 Nisan 2012’de gerçekleştirildi.

Bu operasyonlar neticesinde, dönemin Genelkurmay 2. Başkanı emekli Orgeneral Çevik Bir, Genelkurmay İstihbarat Daire Başkanı emekli Orgeneral Fevzi Türkeri, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri emekli Orgeneral İlhan Kılıç, Genelkurmay Harekat Başkanı emekli Orgeneral Çetin Doğan ve diğer birçok üst düzey asker ile eski Yüksek Öğrenim Kurulu (YÖK) Başkanı Kemal Gürüz, 28 Şubat’ın failleri olarak tutuklandı.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından hazırlanan 1309 sayfalık iddianamede, suç tarihleri 54. Hükümet’in kurulduğu 8 Temmuz 1996 ve sonrasını kapsıyor. İddianamede dönemin Başbakanı Tansu Çiller “mağdur”, Meral Akşener “tanık” olarak yer alırken; Şevket Kazan, Şeref Malkoç, Merve Kavakçı, Mehmet Bekaroğlu gibi 481 kişi ise “müşteki/mağdur” olarak tanımlandı.

İddianame, Refah Partisi’nin hükümet ortağı olmasının ardından ordu içindeki cuntacıların hem parti hem de halk üzerinde psikolojik harekatlar gerçekleştirdiği, bu esnada Batı Çalışma Grubu’nun (BÇG) alınan kararlara müdahil olduğuna dair değerlendirmeleri içeriyor.

Soruşturma süreci sonunda, 22 Mayıs 2013’te 103 kişi hakkında, suç tarihinde yürürlükte olan Türk Ceza Kanunu’ndaki “Türkiye Cumhuriyeti hükümetini cebren düşürmeye, devirmeye iştirak etmek” suçlamasıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası talebiyle dava açıldı. İşlemler, Terörle Mücadele Kanunu’nun (TMK) 10. maddesi ile yetkili Ankara 13. Ağır Ceza Mahkemesinde yürütüldü.

Dava sürecinde ilk savunma yapan sanık olan dönemin Genelkurmay 2. Başkanı emekli Orgeneral Çevik Bir, iddianamede yer alan hususların “temelsiz ve hukuksuz” olduğunu, iddia edilen suçlarla ilgili kurulan bağların tamamen mevzuata uygun faaliyetler olduğunu ifade etti.

Eski Genelkurmay Başkanı emekli Orgeneral Karadayı ise “28 Şubat süreci, bazı çevrelerce ifade edildiği gibi bir darbe süreci değildir” sözleriyle kendi savunmasını yaptı. Çetin Doğan da BÇG ve 28 Şubat iddianamesinin “Ergenekon ve Balyoz türevlerinden” oluştuğunu belirtti.

Dava sürecinde sanık savunmalarının alınması devam ederken, mahkeme farklı tarihlerde bazı tutuklu sanıkların tahliyesine karar verdi. Son olarak Çevik Bir, Erol Özkasnak, Çetin Doğan ile emekli Tümgeneral Kenan Deniz ve emekli Tuğgeneral İdris Koralp, 19 Aralık 2013’te adli kontrol şartıyla salıverildi.

TMK’nın 10. maddesi kapsamındaki mahkemelerin kapatılmasının ardından Ankara 13. Ağır Ceza Mahkemesindeki dava dosyası, Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesine devredildi. Bu mahkemede ilk duruşma ise 27 Haziran 2014’te gerçekleştirildi.

Yargılama sürecinde dönemin Başbakan Yardımcısı Tansu Çiller “mağdur/tanık”, İçişleri Bakanı Meral Akşener ise “mağdur” olarak dinlendi. Dönemin 55. Hükümetinin Başbakanı Mesut Yılmaz, eski TBMM Başkanı Köksal Toptan, Başbakan Necmettin Erbakan’ın danışmanı İlnur Çevik gibi birçok kişi de mahkemede “tanık” olarak ifade verdi.

28 Şubat davasının ilk duruşması 2 Eylül 2013’te yapılırken, karar 13 Nisan 2018’de açıklandı. Mahkeme, emekli Orgeneral İsmail Hakkı Karadayı, emekli Orgeneral Çevik Bir ve diğer buna benzer üst düzey askeri yetkilileri ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırdı.

Buna rağmen mahkeme, sanıkların yargılama süreçlerindeki tutum ve davranışlarını takdiri indirim nedenleri olarak kabul ederek, cezalarını müebbet hapse çevirdi. Ayrıca, bu sanıklar hakkındaki adli kontrol uygulaması devam etme kararı alındı.

Mahkeme, 10 sanığın suçlarının “Türkiye Cumhuriyeti hükümetini cebren düşürmeye ve devirmeye iştirak” kapsamında, “gizli ittifak” suçu oluşturduğuna karar vererek davalarını zaman aşımından düşürdü. Diğer 68 sanık ise suçlamalardan beraat etti, yargılama sırasında hayatını kaybeden sanıkların dosyaları ise düşürüldü.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi, 22 Haziran 2020’de yapılan incelemeler sonucu Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesi’nin yürüttüğü davanın sonuçlarını yasaya uygun bularak onayladı.

Devam eden Yargıtay sürecinde, emekli orgerneraller Çevik Bir, Çetin Doğan, Fevzi Türkeri, Ahmet Çörekçi ve İlhan Kılıç ile diğer sanıklar hakkında verilen müebbet hapis cezası onandı. Bununla birlikte, bazı sanıkların “yardım eden” sıfatıyla cezalandırılmalarına karar verildi.

Haklarında bozma kararı verilen 16 sanık için ise, 22 Kasım 2021’de Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesinde yeniden yargılama süreci başlatıldı. Bu süreçte, bazı sanıkların dosyaları düşürülürken, diğerleri için “darbe girişimine yardım” suçlamasıyla 18’er yıl hapis cezası verildi.