Sayıştay tarafından yayımlanan 2024 Denetim Raporu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün, koruma altına alınması gereken doğal alanları yasa dışı bir şekilde kiraya verdiğini ve bu alanların üçüncü şahıslara devredildiğini ortaya koymaktadır.

Rapor ayrıca, Hazine’ye ait taşınmazların uzun yıllardır işgal altında olduğunu, tahliye süreçlerinin işlemediğini ve işgallere karşı caydırıcı herhangi bir uygulamanın mevcut olmadığını açıkça belirtmektedir.

PAZARLIK USULÜ MEVZUATA AYKIRI KULLANILDI

Sayıştay’ın denetim bulguları, koruma altında olan günübirlik alanların pazarlık usulü ile kiraya verildiğini göstermektedir.

Bu kiralama sözleşmelerine, alanların üçüncü şahıslara devredilmesini sağlayan maddelerin eklendiği tespit edilmiştir. Bu durum, kamu yararını ve mevzuatı ihlal ettiği gibi, aynı zamanda kamu güvenini de zedelemektedir.

Denetim raporunda, Danıştay 13. Dairesi’nin 2021 tarihli kararına atıfta bulunularak, doğal sit alanlarının kiralanmasında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun hükümlerinin esas alınması gerektiği vurgulanmıştır. Ancak, pazarlık usulüyle düzenlenen ihalelerin şeffaflıktan uzak ve sınırlı rekabete serin bir biçimde gerçekleştirildiği ortaya çıkmıştır. Ayrıca, bu alanları kiralayan kişi veya şirketlerin, alanları başkalarına devredildiği kaydedilmiştir.

KORUNMASI GEREKEN ALANLAR KİRALIK RANTA DÖNÜŞTÜRÜLDÜ

Pazarlık usulü, yalnızca istisnai durumlar ve kamu yararının gözetildiği durumlar için geçerli olmalıdır. Ancak, Sayıştay bu uygulamanın temel bir yöntem haline getirildiğini belirtmiştir.

Raporda, “Bu alanların yoğun kullanımı, çevresel kirlilik riskini artırmaktadır. Alanların bütüncül şekilde denetlenmesi ve korunması gerekirken, pazarlık usulü ile yapılan ihalelerin amacı dışına çıktığı görülmüştür” denilmektedir.

HAZİNE ARAZİLERİNDE YAYGIN İŞGAL: 2024’TE REKOR SAYIYA ULAŞILDI

Sayıştay raporunun diğer dikkat çekici bölümü, Hazine’ye ait taşınmazların yıllardır süren işgali üzerinedir. Rapora göre; sözleşmeleri sona eren, feshedilen veya herhangi bir yasal dayanağı olmayan taşınmazlarla ilgili etkili bir tahliye süreci yürütülmemektedir. Bunun sonucunda, işgal altında bulunan taşınmaz sayısında her yıl artış yaşanmaktadır. Bakanlık verilerine göre;

2021 yılında 82 bin 846 taşınmaz için ecrimisil (haksız işgal tazminatı) alınarak toplam 681 milyon TL gelir sağlanmıştır. 2022 yılında bu sayı 93 bin 463’e ve gelir 1 milyar 106 milyon TL’ye ulaşmıştır. 2023 yılında ise 161 bin 522 taşınmaz için ecrimisil uygulandığı ve toplam 1 milyar 952 milyon TL gelir elde edildiği bildirilmiştir. 2024 yılında ise rekor bir sayı olan 406 bin 052 taşınmaz için ecrimisil uygulandı ve toplam gelir 3 milyar 248 milyon TL olarak kaydedilmiştir.

“NASIL OLSA SONRA SATIN ALIRIM” ANLAYIŞI İŞGALİ KÖRÜKLÜYOR

Rapor, taşınmazların işgalinin artmasındaki en büyük nedenin, bu varlıkların ileride işgal eden kişilere satılacağı beklentisi olduğunu göstermektedir.

Bu durumun, kamu taşınmazları üzerinde “fiilî işgal yoluyla mülk edinme” anlayışını yaygın hale getirdiği belirtilmektedir. Sayıştay’ın denetim bulgularının ardından bakanlık, 81 il valiliğine işgal edilen taşınmazların tahliyesi yönünde yazılar göndermiştir. Ancak, sahada henüz etkili bir tahliye sürecinin oluşturulamadığı ifade edilmektedir. Ayrıca, tahliye edilen taşınmazlara ilişkin güvenilir bir verinin bulunmadığı vurgulanmaktadır.

Evren DEMİRBAŞ