Kamu Başdenetçisi Mehmet Akarca, aynı hukuki ve fiili koşullara sahip bireyler arasında, yalnızca 2024 ve 2025 yılları arasındaki başvuru tarihine bağlı olarak yaklaşık yüzde 30 oranında emekli maaş farkı ortaya çıkmasının hakkaniyet açısından tartışmalı olduğunu ifade etti. Akarca, “Emekli aylıklarının, önceki yıl bağlanan aylıklardan daha düşük olmaması adına açık, basit ve net bir yasal düzenlemenin varlığı elzemdir” dedi.

Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), 2024 ve 2025 yıllarında yapılan emeklilik başvuruları arasında oluşan maaş farklarına dair hazırladığı “Başvuru Tarihine Göre İşçi Emekli Aylıklarındaki Farklar” özel raporunu, düzenlenen bir program ile kamuoyuna sundu.

Akarca, raporda, yalnızca emeklilik başvuru tarihlerinin farklı olduğu, diğer tüm yasal koşulların (prim gün sayıları, kazanç ve sigortalılık süreleri) aynı olan işçi statüsündeki sigortalılar arasındaki emekli aylıkları farklarına değinildiğini belirtti.

Bireylerin emeklilik planları yaparken yaşadıkları belirsizlikler ile sistemin öngörülebilirliği konusundaki kaygıların, KDK’nın bu tür bir rapor hazırlamasını zorunlu kıldığını vurgulayan Akarca, raporun hazırlanmasında mevzuat hükümleri, idari uygulamalar ve sosyal güvenlik sisteminin temel ilkelerinin birlikte değerlendirildiğini dile getirdi.

Emekli aylığı tutarındaki dalgalanmaların nedeninin teknik olarak tespit edildiğini ifade eden Akarca, “Raporumuzun temel tespiti, aynı hukuki ve fiili koşullara sahip bireyler arasında yalnızca 2024 ve 2025 yılları arasındaki başvuru tarihine bağlı olarak yaklaşık yüzde 30 oranında bir emekli maaş farkı oluşmasının, hakkaniyet açısından tartışmaya açık bir durum yarattığıdır” dedi.

Akarca, emekliliğin uzun ve zorlu bir çalışma hayatının ardından gelen önemli bir dönüm noktası olduğunu, başvuru tarihindeki kısa zaman farkıyla elde edilecek hakların büyük oranda değişmesinin, bireyler açısından hem ekonomik hem de duygusal belirsizlikler yaratabileceğini vurguladı. Ayrıca, bu durumun sosyal güvenlik sisteminin adalet duygusunu zedelediğini belirtti.

Sosyal güvenlik sisteminin, sadece normatif düzenlemeler ve kurumsal yapılar üzerine değil, vatandaşların sistemin hakkaniyetli, öngörülebilir ve eşitlik ilkesine uygun biçimde çalıştığına dair sahip oldukları adalet algısına da dayandığını belirtti.

Akarca, “Sistemin işleyişi adil ve öngörülebilir sonuçlara dayanmalıdır” şeklinde ifade etti.

Sosyal güvenliğin, yalnızca teknik hesaplamalardan ibaret olmadığını, insan hayatıyla doğrudan bağlantılı olduğunu belirten Akarca, “Normalde emeklilik talebinde bulunmayacak olan sigortalılar, özel rapora konu olan emekli aylıkları arasındaki farktan kaçınmak için emeklilik başvurusunda bulunabilmektedirler. Özellikle, emekli olduktan sonra çalışmaya devam etme isteğindeki bir kişinin sosyal güvenlik destek primi yükünden kaçınmak için kayıt dışı istihdama yönelmesi riski bulunmaktadır” dedi.

Akarca, “Sistemden kaynaklanan her türlü fark, bireysel hakların yanı sıra toplumsal güven ve istikrar üzerinde doğrudan etki yaratmaktadır. Bu sebeple, sistemin işleyişi hukuki dayanaklarla beraber adil ve öngörülebilir sonuçlara dayanmalıdır” açıklamasında bulundu.

Raporda, yaşanan farklılığın giderilmesine ve benzer durumların gelecekte tekrar etmemesine yönelik değerlendirmelere ve önerilere yer verildiğini belirten Akarca, “Emekli aylıklarının önceki yıl bağlanan aylıklardan daha düşük olmaması adına açık, basit ve net bir yasal düzenlemenin varlığı elzemdir. Amaç, mevcut mağduriyet algısını azaltmak ve sosyal güvenlik sisteminin adalet ve eşitlik temelinde mali olarak sürdürülebilir daha güçlü bir yapıya kavuşmasına katkı sağlamaktır. Kalıcı çözümler, yalnızca bugünü değil, yarını da gözetmek zorundadır” şeklinde konuştu.

Programda, Kamu Denetçisi Abdullah Cengiz Makas da rapora ilişkin bir sunum gerçekleştirdi.

ETE Parti Samsun Milletvekili Ersan Aksu, İYİ Parti Bursa Milletvekili Yüksel Selçuk Türkoğlu, Emekli ve Emekçiler Dernekleri Federasyonu Genel Başkanı Gönül Boran Özüpak ve Türkiye Emekliler Derneği Başkanı Kazım Ergün de programa katıldı.