Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Diyarbakır’da engelli bireylerin, ücretsiz seyahat haklarına rağmen özel halk otobüsü şoförleri tarafından alınmadıkları veya ücret talep edilerek haklarının ihlal edildiği iddiaları üzerine bir inceleme başlattı.

Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından sunulan bilgilere göre, özel halk otobüsü işletmecileri, 11 Haziran 2024 tarihinden itibaren ücretsiz ulaşım hakkı olan 65 yaş üzeri ve engelli vatandaşları süresiz olarak taşımama kararı almışlardır.

Bu görüş doğrultusunda, ilgili vatandaşların Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER), ALO 153 ve Diyarbakır Valiliği’ne yaptıkları şikayetler üzerine, özel halk otobüsü işletmecilerine ceza uygulanmıştır.

Ücretsiz seyahat hakkı kapsamında, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından her bir araç için 3 bin 375 lira destek verildiği, ancak belediyeden ek bir ödeme yapılmadığı ifade edilmiştir.

S.S. Öz Diyarbakır Özel Halk Otobüsleri Şehiriçi Karayolu Yolcu Taşıma Kooperatifi, 6701 sayılı Kanun’un ihlal edilmediğini belirtti. Diğer bir kooperatif olan S.S. 53 No.lu Diyarbakır Büyükşehir Özel Halk Otobüsleri Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi ise ücretsiz ulaşım yükünün ekonomik sıkıntı çeken esnafa adil gelmediğini savundu.

Toplu taşımadan ücretsiz yararlanan kişilerin oluşturduğu mali yükün azaltılması noktasında belediyenin destek sağlamadığı iddia edilmiş ve hizmetlerin yasalara uygun bir şekilde yürütüldüğü vurgulanmıştır.

TİHEK, incelemeler sonucunda Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın ayrımcılık yasağını ihlal etmediğine karar verirken, iki kooperatife 256 bin 357 lira idari para cezası uygulanmasına hükmetmiştir.

Kararın gerekçesi

Kurulun kararında, Anayasa’nın 10. maddesinde belirtilen eşitlik ilkesinin, Anayurmayı güvence altına alan hak ve özgürlüklerden faydalanma sırasında, benzer durumda olan kişilere farklı muamele yapılmasını yasakladığı ifade edilmiştir.

Ayrıca, sosyal medya ve yerel basında yayımlanan görüntülerde toplu taşıma şoförlerinin, ücretsiz ulaşım hakkı olan vatandaşları otobüslere almaktan kaçındıkları veya indirmek istemedikleri durumlar tespit edilmiştir.

Kararda, özel işletmelerin engellilerin topluma entegre edilmesi konusundaki sorumluluklarını yeterince yerine getirmedikleri belirtilmiş, özel işletmelerin engellilere yönelik belediyeden maddi yardım alma zorunluluğunun olmadığının altı çizilmiştir.

Son olarak, belediyeden maddi destek alınmaması durumunun, ücretsiz ulaşım hakkına sahip engellilerin toplu taşıma hizmetlerinden yararlanmalarının engellenmesi açısından geçerli bir neden olamayacağına vurgu yapılmıştır.