Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), Ankara 1 No’lu Barosuna kayıtlı olan görme engelli avukat O.S. tarafından yapılan başvuru üzerine önemli bir karara imza atmıştır. O.S., 2009 yılında baro kütüphanesinde görme engelli avukatlar için oluşturulan kitap tarama ünitesi uygulamasının 20 Ağustos 2023’te mevcut baro yönetimince sonlandırılması üzerine TİHEK’e başvurmuştur. Başvuruda, baro yönetimi tarafından kitap tarama faaliyetlerinin durdurulmasına gerekçe olarak “yayınevlerinin zarara uğradığı”, “altyapının kurulamadığı” ve “eski olan kitap tarama cihazının yerine yenisinin alınmasının maddi külfet yaratacağı” gibi açıklamalar yapılmıştır.

O.S., baroya 23 bin 700 lira gönderdiğini ve buna rağmen kitap tarama faaliyetlerinin tekrar başlatılmadığını ifade edmiştir. Görme engeli nedeniyle baro kütüphanesindeki eserlere erişiminin kendisi için ayrımcılık yasağının ihlali anlamına geldiğini belirterek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir. TİHEK, konuyla ilgili olarak baro yönetiminden yazılı görüş talep etmiştir. Baro, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ek 11. maddesinin, “yetkili kuruluşların engelliler için eseri çoğaltmasında ihtiyaç kadar amaca uygun kullanım ve ticari amaç gütmeme şartlarını taşıması gerektiği” yönünde bir açıklama yapmıştır.

Baro tarafından yapılan açıklamada, Marakeş Anlaşması’nda sadece amacı dışında kullandırılamama şartının öngörüldüğü ifade edilmiştir. Ayrıca, baro tarafından kurulması planlanan Görme Engelliler Kütüphanesi’nin FSEK ek 11. maddedeki istisna kapsamına dahil olmadığı öne sürülerek, bu nedenle başvuranın talebine olumlu bir yanıt verilemeyeceği belirtilmiştir. Ancak, TİHEK başvurusunda, engellilik temelinde ayrımcılık yasağı ihlali yapıldığına karar vermiş ve Ankara 1 No’lu Barosuna üst sınırdan 141 bin 934 lira idari para cezası kesilmiştir.

– Kararın gerekçesinden

TİHEK’in kararındaki gerekçelerde, engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanmasının gerekliliği, uluslararası sözleşmeler ve ulusal mevzuatta açık bir şekilde yer bulduğu vurgulanmıştır. Bu bağlamda, baronun engellilik temelinde ayrımcılık yapmama yükümlülüğünün bulunduğu ifade edilmiştir. Kararda, “Herkes, hukuken tanınmış hak ve hürriyetlerden yararlanmada eşittir ve engelliğe dayalı ayrımcılık yasaktır. Dolayısıyla muhatap baro, kendisine üye avukatlara kütüphane hizmeti sunarken avukatlar aleyhine ayrımcılık yapamaz. Başvuran, aidatını ödeyen baro mensubu olarak, diğer meslektaşları gibi baro tarafından sunulan hizmetlere tam ve eşit koşullarda erişim hakkına sahiptir.” ifadelerine yer verilmiştir.

Görme engelli olmayan avukatların, baro tarafından sunulan kütüphane hizmetinden yararlanmasında herhangi bir engel bulunmadığı, ancak görme engelli avukatların bu hizmetten yararlanamaması, baronun meslek kuruluşu olarak yerine getirmesi gereken görev ve yükümlülükleriyle bağdaşmadığı ifade edilmiştir. Kararda, 2009 ila 2023 yılları arasında baronun kitap tarama faaliyetlerine devam ettiği belirtilirken, baronun FSEK ek 11. madde kapsamında istisna kapsamına girmediği vurgulanmıştır. “Baronun, daha önce devam ettirdiği kitap tarama uygulamasına 2023 yılında son vermesi, uygulamanın meşru amacını ortaya koyamadığı değerlendirilmektedir. Dolayısıyla muhatap baro