İstanbul’da yakın zamanda Tesla marka bir aracın otopilot modunda gideceği yönü değiştirerek ters istikamete girmesi sonucu araçta hasar meydana geldi. Bu olayın ardından, hükûmet günlük yaşamda kullanımı hızla artan otonom (sürücüsüz) araçların güvenli ve hukuka uygun bir şekilde trafikte bulunmalarını sağlamaya yönelik yeni bir kanun teklifi üzerinde çalışmalara başladı.

Otonom ve Tam Otonom Araçlar üzerine hazırlanan kanun teklifi taslağı, bu araçların sadece izin ve deneme süreçlerini değil, aynı zamanda kullanım, bakım, veri kayıt süreci, olay ve kazaların bildirilmesi ile sorumluluklarını da kapsayacak şekilde geniş yükümlülükler getiriyor. Bu çerçevede, her yetkilendirilmiş otonom araç, Yetkilendirilmiş Otonom Araç Kuruluşu (YOAK) tarafından yönetilecektir. Söz konusu kuruluşlar araç üreticileri ve yazılım sağlayıcıları tarafından oluşturulacak ve bu yapıların yetkilendirilmesi Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından gerçekleştirilecektir.

BAKANLIKTAN İZİN ŞARTI

Trafiğe açık alanlarda otonom ya da tam otonom motorlu bir aracın kullanılması veya denenmesi için İçişleri Bakanlığına yetkilendirme başvurusu yapılması gerekecek. Bu yükümlülüğe uyulmaması durumunda sürücü veya YOAK yetkilisine 120 gün adli para cezası uygulanması öngörülüyor. Ancak otonom aracın kullanılması ya da denenmesi sırasında otonom sisteminin etkinleştirilmemesi halinde yetkilendirme şartı aranmıyor. Yetkilendirme başvurusu için gerekli şartlar ve belgeler konusunda henüz net bir bilgi bulunmuyor.

SİSTEME UYMAYANA CEZA

Yetkili sürücü veya YOAK, onaylı deneme veya özel kullanımda araç ve parçalarının her zaman iyi durumda tutulmasını sağlamak zorunda olacak. Bu yükümlülüğe aykırı hareket edilmesi durumunda, ilk ihlalde 80 bin lira, sonraki ihlallerde ise 200 bin lira para cezası uygulanması gündemde.

TÜM VERİLER KAYIT ALTINDA

Otonom araçların, ilgili mevzuata göre bilgi depolayabilen bir veri kaydedici ile donatılması gerekecek. Dijital ortamda toplanan verilerin, kayıt tarihinden itibaren en az 3 yıl süreyle saklanması zorunlu olacak. Kaydedilen verilerin düzenlenmesi, değiştirilmesi veya üzerinde oynanması durumunda 200 bin lira idari ceza uygulanması, diğer normların ilk ihlali için 40 bin, sonraki ihlaller için ise 80 bin lira idari ceza öngörülüyor.

ALKOLLÜ SÜRÜCÜYE YAPTIRIM

Taslakta, otonom araçların karıştığı olayları teknik bir şekilde incelemek üzere İçişleri Bakanlığına bağlı Bağımsız Olay İnceleme Birimi kurulması önerilmektedir. Beş farklı alan uzmanından oluşacak olan bu birim, teknik incelemelerin yanı sıra hukuki değerlendirme, olay yeri analizi, veri incelemesi ve tıbbi değerlendirmeleri de gerçekleştirecek. Ayrıca, araç sahibi, gerektiğinde müdahale etmediği veya aracı alkollü/uyuşturucu etkisi altında kullandığı durumlarda sorumluluk üstlenecektir.

İHLALE TRAFİKTEN MEN

Taslak teklife göre, Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Karayolları Trafik Kanunu’nda da bazı düzenlemeler yapılması öngörülmektedir. Bu çerçevede, TCK’nın “taksirle öldürme” maddesine, “otonom ve tam otonom araçların taksirle ölüme sebebiyet vermesi” başlıklı yeni bir maddenin eklenmesi düşünülüyor. Böylelikle, otonom araçların bir insanın ölümüne neden olması durumunda 3 aydan 6 aya, yaralamalara sebep olmaları durumunda ise 1 aydan 3 aya kadar adli para cezası verilmesi planlanmaktadır. Ayrıca, Trafik Kanunu’nda yapılacak değişiklikle, otonom ve tam otonom araçlar ile yetkili sürücüleri de yasalar çerçevesinde düzenlenecek, kurallara uymayan işletmelere idari para cezaları uygulanacak ve trafik işaretlerine uymayan araçlar 30 gün süreyle trafikten men edilecektir. Suç sayılan fiillerin gerçekleştirilmesi halinde, yetkili sürücüye ceza puanı verilecektir. Ceza alan araçlar trafikten men edilecek ve ölümle sonuçlanan trafik kazalarında asli kusurlu olan otonom araçların işletme izinleri iptal edilecektir.

DÜNYADA DURUM NE?

Otonom araçlar, yapay zeka ve sensör teknolojileri kullanarak çevresini algılayabilen ve sürücüsüz hareket edebilen taşıtlardır. Sürüş seviyeleri 0’dan 5’e kadar sınıflandırılmakta, dünya genelinde henüz tam otonom araçların aktif kullanımı söz konusu değildir. Ancak bazı ülkeler, kısmi otonom araçların trafiğe çıkmasına izin vermektedir. ABD, Japonya, Fransa, İngiltere ve Almanya, otonom araçların kullanımına onay veren ülkeler arasında bulunmaktadır. Türkiye’de ise ilk otonom test sürüşü 2021’de seviye 2’de gerçekleştirilmiş olup, yerli otomobil Togg ile seviye 3’ün devreye alınması hedeflenmektedir. 2022 yılında 25,15 milyar dolar olarak değerlendirilen küresel otonom araçlar pazarının, 2029 yılında 197 milyar dolara ulaşması beklenmektedir.