Türkiye’de çocuk adalet sistemine dair elde edilen veriler, cezaevlerinde bulunan çocuk sayısının kritik düzeylere ulaştığını gözler önüne seriyor. Resmi verilere göre, cezaevlerinde 12–18 yaş aralığında yaklaşık 4 bin 800 çocuk yer almakta. Bu çocukların yaklaşık yüzde 70’i tutuklu yargılanmakta, yani çoğunluğu hakkında kesinleşmiş bir hüküm olmaksızın özgürlüklerinden mahrum durumda.

Cumhuriyet’in haberine göre, tahliye edilen çocukların önemli bir kısmı, eğitim, istihdam ve barınma gibi temel alanlarda yeterli destek alamadığından, bu sebeple yeniden suça yönelerek cezaevine döndükleri belirtiliyor.

GENÇLİK MERKEZİ PROGRAMI’NIN SONUÇLARI AÇIKLANDI

Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı’nın (TÇYÖV) risk altındaki çocuklarla yürüttüğü Gençlik Merkezi Programı (GEM) çerçevesinde hazırlanan izleme ve değerlendirme raporu, kamuoyuyla paylaşıldı. Raporda, programa katılan çocukların adalet sistemine hiç girmediği ve riskli davranışlarında belirgin bir azalma sürdüğü ifade edildi.

21 çocukla yürütülen çalışmanın sonuçları; izleme ve değerlendirme sorumlusu Elif Bekler, Gençlik Merkezi sorumlusu Büşra Çelik ve TÇYÖV Genel Koordinatörü Merve Merdane tarafından kaleme alındı. Raporun sunumu, vakfın Kadıköy’deki merkezinde gerçekleştirildi. Vakıf Yönetim Kurulu Başkanı Selmin Cansu Demir, programın yaklaşık 30 yıldır sürdürüldüğünü hatırlatarak görüşlerini dile getirdi:

“Programın işe yaradığını bilimsel bir çalışmayla da göstermek istedik. Devlet, bu modeli sahiplensin istiyoruz.”

27 HAFTADA 103 ATÖLYE ÇALIŞMASI

Rapora göre, program kapsamında 21 çocukla 27 pazar gününe yayılacak şekilde toplam 103 atölye çalışması gerçekleştirildi. Bu çalışmalar; bireysel vaka takibi, psikososyal destek, çeşitli etkinlikler ve aile ile çevre odaklı faaliyetlerle desteklendi.

RAPORDAN ÖNE ÇIKAN BULGULAR

Raporda, Gençlik Merkezi Programı’nın etkileri başlıklar halinde şöyle sıralandı:

Çocuk adalet sistemine girişin önlenmesi:

Program süresince GEM’e katılan hiçbir çocuk, çocuk adalet sistemine dahil olmadı. Bu sonuç, programın temel amacına ulaştığını gösteriyor.

Risk alma davranışlarında azalma:

Risk Alma Davranışları Anketi sonuçlarına göre, çocukların yüzde 50’sinden fazlasında altı farklı risk kategorisinde risk alma davranışlarının azaldığı ve davranış sıklığının artmadığı gözlemlendi. Yüksek risk grubundaki çocukların yüzde 78’inde risk alma davranışlarında azalma eğilimi tespit edildi. En belirgin düşüş, yüksek riskli sosyal etkileşimler ve mala zarar verme kategorilerinde ölçüldü.

Psikolojik dayanıklılıkta artış:

Bulgular, çocukların sosyal destek algılarının güçlendiğini, yardım arama becerilerinin arttığını ve stresle başa çıkma kapasitelerinin geliştiğini ortaya koydu. Bu unsurların, çocuk adalet sistemine giriş riskini azaltan önemli koruyucu faktörler olduğu vurgulandı.

Sosyal ve duygusal yeterliliklerin güçlenmesi:

Odak grup görüşmelerinde çocuklar, GEM’i güvenli ve destekleyici bir alan olarak tanımladı. İletişim, özgüven, sosyalleşme ve problem çözme becerilerinde kayda değer gelişimler gözlemlendi.

Ebeveyn yetkinliğinde artış:

Vaka müdahalesi ve yönlendirme çalışmaları sonucunda, ebeveynlerin çocuklarının haklarını savunma, eğitim hakkı ihlallerine karşı başvuru yapma ve ilgili kurumlara erişim becerilerinde güçlenme gözlemlendi.

Risk alanlarında önemli eğilimler:

Raporda, risk alma davranışlarının yaş, cinsiyet ve çevresel koşullara bağlı olarak önemli farklılıklar gösterebildiği belirtildi. Dijital alanlar ve okul ortamına ilişkin bazı davranış kategorilerinde artış gözlenirken, bu durumun kişiselleştirilmiş ve ihtiyaç temelli müdahalelere işaret ettiği ifade edildi.

ÇOCUKLARIN ANLATIMLARI

Programa katılan çocukların ifadeleri de raporda yer aldı. Çocuklar, GEM sürecinde yaşadıkları değişimi şu sözlerle anlattı:

“Kalabalık ortamda daha rahat iletişim kurabiliyoruz. Normalde sınıfta ya da başka yerde sessiz kalırdık ama burada çok konuştuğumuz için kalabalık ortama alışıyoruz.”

“Bu süreçte kendimde biraz değişiklik fark ettim. Öz güvenimin biraz daha arttığını fark ettim. Daha rahat konuşuyorum.”

“Önceden çok utangaçtım. Mesela sınıfta tahtaya kalkamıyordum. Edebiyat sınavına hiç girmezdim ama artık utanmadan girip konuşma sınavını yapabiliyorum.”

“Bir sorun olunca hemen vazgeçmiyorum artık, çözüm arıyorum.”

“Üstesinden gelince bu konuda bir başarının oluyor. Daha güçlü oluyorsun artık bu konu hakkında.”