Sayıştay'ın İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) ile ilgili 2025 Yılı Denetim Raporu'nda, belediyenin şerbetli tatlı alımında bazı ürünleri piyasa fiyatlarının dört katı üzerinde aldığı tespit edildi.

Raporda, İBB'nin pazarlık usulü ile gerçekleştirdiği 94 milyon 815 bin 200 liralık sözleşme bedelli "şerbetli tatlı alımı" işinde, yaklaşık maliyetin gerçeklere dayalı olarak belirlenmediği, işi alan yüklenicinin Muş merkezli olduğu, faaliyet süresince yalnızca bir sigortalı personel istihdam ettiği ve işin alt yükleniciye kapalı olmasına rağmen alt yükleniciden temin edildiğine dair bulgular yer aldı.

Kamu İhale Kanunu ve Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nde belirtilen yaklaşık maliyet belirleme ilkelerine vurgu yapılan raporda, İBB'nin yaklaşık maliyeti belirlemek için dört firmadan fiyat teklifi aldığı, ancak önceki sözleşme fiyatlarının hesaplamalara dahil edilmediği ifade edildi.

Fiyat teklifi alınan firmalardan üçünün pazarlık usulü ihaleye davet edildiği, bunlardan ikisinin teklif sunduğu belirtildi. Yapılan incelemelerde, pazarlık usulü ile yapılan alımların, sonraki tarihli ihale fiyatlarıyla karşılaştırıldığında yüksek bedellerle gerçekleştirildiği bilgisi verildi. Firmaların rekabetçi fiyatlar yerine, yaklaşık maliyete yakın veya altında teklifler sundukları ifade edildi.

- Alımın alt yükleniciden temin edilmesi fiyat artışına yol açtı

Raporda incelenen tatlı alımına ilişkin mart ve nisan aylarına ait karşılaştırmalı tabloda, 2025 yılının ocak-şubat döneminde şerbetli cevizli kadayıfın fiyatının 300 lira, mayıs-aralık döneminde ise 370 lira olduğu, pazarlık usulü alımda ise birim fiyatın 572 lira olarak belirlendiği ifade edildi. Soğuk baklavanın ise ocak-şubat döneminde 370 lira, mayıs-aralık döneminde 506 lira üzerinden temin edilip, pazarlıkla 1200 liraya alındığı duyuruldu.

Raporda, sözleşmede alt yüklenici çalıştırılamayacağına dair açık bir hüküm olmasına rağmen yüklenicinin, üretim yeri ve yeterli teknik kapasitesi bulunmadığı için işi daha önceki alımda işi yapan firmanın alt yüklenimiyle gerçekleştirdiği belirtildi.

"Bu durum sözleşme hükümlerine aykırıdır ve pazarlık usulüyle yapılan ihalelerde davet edilen isteklilerin teknik yeterliğinin doğru bir şekilde değerlendirilmediğini göstermektedir. Daha önceki alımda yüklenicinin aynı ürünleri fiilen tedarik etmesine rağmen, yüksek fiyatlarla gerçekleştirilmesine yol açtığı anlaşılmıştır." denildi.

- İBB'den ambalaj maliyetleri gerekçesi

Sayıştay'ın incelemeleri sonucunda İBB'nin cevaplarına da yer verildi. İBB, sürecin mevzuata uygun yürütüldüğünü savundu ve pazarlık usulü alımların Ramazan ayı çerçevesinde yapıldığını açıkladı. Ürünlerin %72'sinin tek kullanımlık ambalaj kimyasalı ile istendiği, açık ihalede ise bu oranın %5 olduğu belirtildi. Pazarlık usulü alımdaki ürünlerin %70'inin porsiyonluk olarak ambalaj gerektirdiği, bu nedenle fiyat farkının ambalaj, işçilik ve lojistik maliyetlerden kaynaklandığı ileri sürüldü.

Yüksek bedelli soğuk baklava kaleminin menülere dahil edilmediği aktarıldı. Alt yüklenici meselesinde ise somut bir tespit olmadığı, yüklenicinin ürünleri yetkili satıcı sıfatıyla temin ettiği açıklandı.

- Piyasa rayicini yansıtmayan yaklaşık maliyet tespiti

Sayıştay tarafından İBB'nin cevabı değerlendirildi ve "Yaklaşık maliyetin mevzuata uygun yöntemle belirlendiği ifade edilse de, yapılan eleştirilerin ana noktası daha önceki alımların fiyatlarının hesaba katılmaması ve dolayısıyla piyasa koşullarını yansıtmayan bir maliyet oluşturulmasıdır." denildi. Aynı dönemde şerbetli cevizli kadayıfın 300 liraya temin edildiği, pazarlık usulüyle alınan ürünün 572 liradan alındığı bilgisi verildi.

İhaleye sadece fiyat teklifi veren firmaların değil, piyasa koşullarına göre başka firmaların da davet edilmemesi gerektiği, bu durumun eşit muamele ilkesini ihlal ettiği vurgulandı.

"Tel kadayıf, trileçe, soğuk baklava gibi ürünlerin pazarlık usulü ile çok daha yüksek bedelle alındığı tespit edilmiştir. Örneğin, soğuk baklavanın fiyatının pazarlıkta 1200 lira olmasının bir gerekçesi yoktur" şeklindeki eleştiriler dile getirildi.

- "Alımlarda gerçekçi maliyet tespitleri yapılmalı"

İBB’nin alt yüklenici yasağına ilişkin cevabına yer veren raporda, "Yüklenici firmaların yeterlilik testlerinin eksik yapıldığı, bu durum göz önüne alındığında, aynı firmalar üzerinden ürün temin edilmesi gerektiği açıkça ortadadır" denilmektedir. Sonuç bölümünde, alımlarda gerçekçi maliyet tespitinin gerekli olduğu ve etkin rekabet sağlamak için farklı firmaların davetinin şart olduğu ifade edilmiştir.